Primum Roma erat parvus vicus apud Tiberim.
Post Roma maxima urbs in antiquo orbe terrarum fuit.
Romani paene totum orbem terrarum expugnant.
Etiam nostra terra, Germania, provincia Romana est.
Etiam hodie sunt
multae reliquiae Romanorum in Germania.
Archaeologi et historici explorant has reliquias Romanorum.
Hoc est oppidum Romanum prope flumen Rhenum.
Sed luxuria in hoc oppido abest.
Aedificia fabrorum olent, nam fabri semper multum laborant.
Hic videmus vestigia mercaturae Romanae.
Multae res utiles erant mercaturae Romanorum.
Imprimis lignum necessarium erat, quia Romani ligno ignem faciebant.
Lignum ex silvis Germaniae apportabatur.
Pecunia erat necessaria mercaturae Romanae:
Romani etiam lignum suum pecunia emebant.
Artificium Romanorum optimum in toto orbe terrarum erat.
Figuli Romani orbibus utebantur; hi orbes in Germania ignoti erant.
His orbibus figuli Romani multa vasa fecerunt.
In his caminis figuli "terram sigillatam" confecerunt.
"Terra sigillata" est quasi "Meissener Porzellan" Romanorum.
Etiam in caminis lignum necessarium erat.
Sed quanta copia ligni Romani utebantur?
Quomodo Romani lignum apportabant?
Quid novimus de mercatura Romana?
In experimento exploratores spectant, quomodo Romani carbonem fecerint!
Itaque exploratores lignum in fovea ponunt;
stramentum et terram super ligno ponunt.
Romani carbone metallum fecerunt.
Lignum in experimento flagrat.
Exploratores calorem augere possunt: Tum aerem addunt.
Temporibus antiquis Romani saepe hoc modo carbonem fecerunt.
Sed nocuerunt-ne flammae et ignis climati antiquo?
Sumus in Groenlandia.
In glacie historiam climatis nostri videmus.
Hic Alfred Wegener et alii exploratores experimenta faciunt.
In glacie clima antiquum exploratur.
Exploratores partes glaciei experiuntur magna terebra.
Ex altissima glacie efferunt glaciem antiquam.
Cum haec glacies aqua erat, Augustus imperator Romanus erat.
Nunc exploratores in glacie vestigia Romanorum invenire cupiunt.
In oppido Bremerhaven glaciem explorant.
Sed iterum videamus experimentum de carbone.
Post quinquaginta horas carbo ex ligno factus est.
Nunc exploratores metallum ex aere cupiunt sicut Romani.
Itaque exploratores etiam caminum aedificant.
Primum mixturam ex luto et stramento et aqua faciunt.
Guntram Gassmann archaeologus et dux experimenti est.
Gassmann et socii lateres apportant.
Tum murum aedificant.
Romani tales muros saepe aedificabant.
Es war das Alltagsgeschäft der Spezialisten.
Wir wollen rausfinden, ob wir das nachahmen können
und ebenfalls zu Ergebnissen kommen,
die damals zweifelsohne erzielt wurden.
Archaeologi praeterea caminos antiquos invenerunt.
In his caminis Romani ferrum fecerunt.
Ecce! Archaeologi etiam antiquum ferrum inveniunt.
Nunc exploratores opus suum
cum operibus Romanis comparare possunt.
Nonnulli exploratores fundamentum ferri quaerunt.
Fundamentum ferri aes est.
Prope oppidum Wetzlar etiam hodie est aes!
Primum exploratores aes in flammis ponunt.
Interea caminus paene paratus est.
Guntram Gassmann caminum aedificavit et firmavit et fiscos apportavit.
Tum interior pars camini urit.
Hoc modo lutum durum fit.
Nunc aes fragile est, quia ante in igne erat.
Tum frangitur.
Nam exploratores ita aes liquefacere bene possunt.
Sed quantum ferrum ex hoc aere fieri potest?
Exploratores flammas et calorem augent.
Quomodo Romani hoc fecerunt?
Da stell ich mir riesige Industriebetriebe vor.
Das kann man bei den Römern sagen.
Die machen dann nichts anderes,
als Millionen Tonnen Metall zu erzeugen.
Romani multas materias sicut aes ex Germania importabant.
Etiam plumbum erat materia necessaria Romanis!
Hac forma plumbum ex Germania importabatur.
Ex plumbo Germanico Romani aquaeductus fecerunt.
Sed Germani vectigalia pendere debebant,
si plumbum suum vendere voluerunt.
Germani plumbum et lignum et porcos Romanis dabant.
Romani ornamenta et vasa et vinum Germanis vendiderunt.
Germanis imprimis vinum placebat.
Temporibus antiquis merces imprimis in fluminibus portabantur.
"Terra sigillata" in oppido Rheinzabern facta est.
Ita etiam "terra sigillata"
ex Germania in imperium Romanum portabatur.
Redeamus ad experimentum:
Res in camino nunc unum diem ardebant.
Sed quid illic factum est?
Ecce! Ferrum factum est.
Gassmann contentus est.
Wir haben das alte Verfahren nachgestellt.
Dabei entsteht sehr viel Schlacke und etwas Metall.
Der Prozess war erfolgreich. Die Schlacke ist abgeflossen.
Oben drauf hat sich ein Metalleisen-Schwamm
oder ein Metallbäumchen gebildet,
das von der Größenordnung 1-2 kg schwer sein wird.
Unum chiliogramma ferri ex viginti chiliogrammatibus aeris factum est.
Exploratores probant: Nunc sciunt, quomodo ferrum factum sit!
Ex ferro Romani gladios fecerunt.
Sed nocebant-ne ignes Romanorum climati antiquo?
Sumus in oppido Bremerhaven. Hoc est "Alfred-Wegener-Institut".
Hic vestigia climatis antiqui collecta sunt.
Hic exploratores glaciem antiquam ex Groenlandia experiuntur.
Glacies diligenter secatur.
Exploratores singulas partes glaciei spectant.
Per materias in glacie clima Romanorum experiri volunt.
Possuntne exploratores emissiones antiquas in hac glacie invenire?
Possunt, quamquam Groenlandia longe ab imperio Romano aberat.
Omnes eventum experimenti exspectant.
Eventus vero mirandus est!
Exploratores inveniunt magnas emissiones Romanorum.
Postea tales emissiones inveniuntur tantum temporibus modernis.
Ita glacies ex Groenlandia ostendit:
Iam Romani climati antiquo nocuerunt.
Auf jeden Fall. Natürlich.
Das stand dem, was wir heute praktizieren, kaum nach.
Ich habe schon Bergschäden gesehen, gerade in südlichen Ländern.
Da wurden ganze Landschaften umgestaltet.
In den Eisenschürfgebieten in der Neuzeit sieht man das auch.
Aber das haben die Römer auch schon hingekriegt.
Sed Romani clima non curaverunt.
Mercatores Romani enim cupidissimi pecuniae erant.
Hic, mediis in oppidis Romanorum, erat forum.
Hic Romani merces ex multis terris vendiderunt et emerunt.
Legionarii permultas res emebant.
Legionarii stipendium acceperunt: Itaque pecuniam secum portabant.
Non solum arma emebant.
Itaque mercatores magnam pecuniam acceperunt etiam a legionariis.
Pretium pecuniae in toto imperio aequalis erat.
Hoc utile erat bonae mercaturae in toto Imperio Romano.
Hic nummus antiquus est.
In hoc nummo imaginem imperatoris Romani videmus!
Ita imperator ubique praesens erat.
Ergo nummi etiam auctoritatem imperatoris augebant.
Multi homines pecuniam non habebant et mendicabant.
Multi histriones pauperes erant.
Romani histriones saepe ridebant.
Histriones multum vinum bibebant.
Hoc est monumentum histrionis, quae bibit!
Erat magna differentia inter pauperes et divites Romanos.
Tantum illi, qui pecuniam habebant, valebant!
Illi merces et servos et milites emere poterant.
Nonnumquam divitissimus Romanus etiam erat potentissimus Romanus.
Untertitelung: BR 2012 im Auftrag des SWR