Primum Roma erat parvus vicus apud Tiberim.
Post Roma maxima urbs in antiquo orbe terrarum fuit.
Romani paene totum orbem terrarum expugnant.
Etiam nostra terra, Germania, provincia Romana est.
Etiam hodie sunt
multae reliquiae Romanorum in Germania.
Archaeologi et historici explorant has reliquias Romanorum.
Alexander Zimmermann faber et imprimis archaeologus est.
Zimmermann arma Romanorum explorat.
Hic imprimis res minimas spectat.
Num Romani imperium suum defenderunt illis rebus?
Hoc quidem Alexander Zimmermann arbitratur.
Saepe minimae res victoriam parant.
Res non graves videntur.
Eae res sunt clavi in solis caligarum Romanarum.
Multi clavi in solis militum Romanorum sunt.
Bonaene sunt caligae in bello – in bellis cum Germanis?
Trecenta milia militum in legionibus Romanis sunt.
Plurimi milites per pedes pugnant.
Non cuncti milites Romani sunt.
Flavus miles Germanicus est.
Flavus libenter miles est
propter cibos, propter arma, propter pecuniam.
Hac pecunia milites clavos caligarum emunt.
Etiam Flavus hanc pecuniam accipit.
Nam arma bona et caligae bonae necessariae sunt.
Roma olim oppidum parvum fuit;
postea urbs magna et denique imperium maximum factum est.
Romani provincias suas capiunt armis et militibus et disciplina.
Possuntne Romani provinicas caligis capere?
Alexander Zimmermann et socii eius explorant caligas.
Eae caligae more Romano factae sunt.
Primum caligae in campo explorantur.
Caligae pedes bene firmant.
Caligae etiam in silva explorantur.
Nam milites saepe per silvam iter faciunt.
Sed suntne caligae commodae?
Profecto commodae sunt.
Caligae necessariae sunt,
quia milites multas res portare debent:
Arma, instrumenta, commeatum, cucumam.
His rebus milites sua sponte agere possunt.
In Germania etiam limes est.
Hoc limite milites facile fines defendere possunt.
Nam milites hostes a turribus facile vident.
Praeterea nocte facibus auxilium petere possunt.
In his imaginibus arma Romanorum videmus:
Gladium et pilum.
Cuspis pili ex ferro facta est.
Alexander Zimmermann etiam pila facit.
Nam pila magnam vim habent.
Iulius Caesar hoc iam scripsit.
Zimmermann hoc diligenter explorare cupit.
Miles cum pilo periculosus est,
et pilum in manu militis periculosum est.
Itaque milites se semper exercent.
Kandern. In hoc oppido homines arma moderna explorant.
Sed hodie scutum Romanum exploratur.
Scutum Romanum ex ligno
et corio et lana coacta factum est.
Scutum leve et durum est.
Sed pila a scuto prohibentur?
Haec camera id diligentissime explorat.
Alois Staudhammer pilum iactat.
Primum iactat.
Pilum a scuto non prohibetur.
Alois Staudhammer pilum non facile e scuto extrahere potest.
Iterum iactat.
Camera id demonstrat.
Pilum grave non modo transfigit scutum,
sed etiam transfigit loricam.
Pilum ergo hostem laedit.
Praeterea hostis non iam potest pilum e scuto extrahere.
Itaque hostis semper in periculo est: nam scutum praesidium non est.
Ita milites Romani pugnant:
Milites viginti metra ab hoste stant.
Tum pila praeparant.
Multi hostes cadunt, et reliqui hostes scutum amittunt.
Tum gladius brevis educitur.
Gladius in pugna bonus et utilis est.
Hostes nihil agere possunt.
Romani etiam acies speciales exercent:
Testudo tela hostium a militibus prohibet.
Sed milites in testudine summa cum disciplina pugnare debent.
Et disciplina et verbum disciplinae a Romanis inventum est.
Disciplina est imperare et parere.
Disciplina et ordo cunctas legiones defendit.
Una legio ex decem cohortibus constat.
Sescenti milites cohors sunt.
In summa legio constat ex sex milibus militibus.
Ordo et disciplina commoda in proelio sunt.
Cuncti milites sciunt, quae facere debent.
Post proelium exercitus Flavi in itinere castra munit.
Ita se ab insidiis defendit.
Romani saepius vincunt,
quia castra sua diligenter aedificant et muniunt et defendunt,
ut nonnulli homines dicunt.
Contubernium est ordo minimus exercitus Romani.
Contubernium constat ex octo viris;
hi viri non solum communiter pugnant, sed etiam communiter vivunt.
Cuncti milites contubernii communiter iter faciunt,
cuncti communiter vallum aedificant, cuncti communiter cenant.
Flavus ignes incendere potest, nam id iam a puero facere potest.
Milites frumentum in contuberniis secum portant.
Milites se ipsos curant
et in itineribus sine alieno auxilio agere possunt.
Cibus militum est puls. Milites saepe pultem edunt.
Vita in itinere non luxuriosa est.
Sed vita in castris munitis omnino diversa est.
Illa castra magna vocamus etiam "castella".
Postquam milites Romani regionem expugnaverunt,
semper castella similia aedificant.
Et in Africa et in Germania –
in cunctis provinciis castella similia sunt.
Aurea statua imperatoris in "principiis" est.
"principia" sunt aedificia maxima in castello.
Ibi imperatores et praefecti consilia capiunt.
Castella vim Imperii Romani in provinciis demonstrant.
Hic milites Romani etiam machinas bellicas ponunt:
Catapultas et scorpiones.
Castella et exercitus
Imperium Romanum contra Germanos defendunt.
Ex illis castellis postea oppida magna creverunt:
Mogontiacum, id est hodie "Mainz",
et Castra Regina, id est hodie "Regensburg".
Haec oppida olim castella Romana fuerunt.
Potentia et imperium Romanorum magnum erat,
quia Romani res militares bene sciebant.
Romani potentes erant propter scientiam militarem.
Nam Scorpio optimum telum est.
Alexander Zimmermann id aedificavit et nunc magis explorare cupit.
Nervus tormenti contenditur.
Illo modo Romani telum grave longe iactare possunt.
Camera vim scorpionis demonstrat.
Tantum murus potest prohibere telum.
Scutum certe telum prohibere non potest.
Nunc Zimmerman scire cupit: Potestne etiam galea prohibere telum?
Paulo post scorpio rursus paratus est.
Potestne miles cum galea superesse et vulnera prohibere?
Celeritas telorum ingens est.
Itaque vis scorpionis magna est.
Propterea hostes scorpionem metuunt.
Nam hostes scorpionem neque vident neque audiunt.
Flavus miles insignis est.
Ita scorpionem dirigit.
Is et alii milites libenter pugnant.
Nam ita maiorem gradum militarem accipere possunt.
"Citius, altius, fortius".
Quam procul scorpio tela iactare potest?
Zimmermann et collegae id explorare cupiunt.
Ecce: Plus quam ducenta metra.
Profecto scorpio iam ex distantia periculosus est.
Hoc modo Romani hostes prohibere et se defendere possunt.
Sunt etiam arma meliora et magis periculosa.
Haec magna arma vim superiorem Romanorum demonstrant.
Flavus per viginti quinque annos in exercitu manere debet.
Tum Flavus civitatem Romanam accipit et civis Romanus fit.
Praeterea Flavus terram propriam accipit:
Ita Flavus imperium Romanum etiam postea firmare potest.
Untertitelung: BR 2012 im Auftrag des SWR