Primum Roma erat parvus vicus apud Tiberim.
Post Roma maxima urbs in antiquo orbe terrarum fuit.
Romani paene totum orbem terrarum expugnant.
Etiam nostra terra, Germania, provincia Romana est.
Etiam hodie sunt
multae reliquiae Romanorum in Germania.
Archaeologi et historici explorant has reliquias Romanorum.
Thesaurus in flumine Rheno est.
In hoc thesauro sunt vasa pretiosa et multum argenti.
Romani hunc thesaurum nobis reliquerunt -
Romani, qui ante mille et septingentos annos hic erant.
Milites Romani navibus fines imperii custodiunt.
Nam Germani saepe Romanos oppugnant.
Flumina Rhenus et Danuvius erant limes naturalis imperii Romani.
Praeterea erat alius limes, qui hodie quoque "Limes" vocatur.
Hic limes longissimus erat.
Imperium Romanum maximum cunctorum imperiorum erat.
Num Romani limitem navibus defendere poterant?
In oppido Germersheim archaeologi experimentum faciunt.
Archaeologi ipsi navem Romanam aedificare volunt.
Haec res autem difficilis est:
Nam Romani nullas descriptiones suarum navium reliquerunt.
Archaeologi per unum annum laborant et navem vere longam construunt.
Das Ziel des Experiments ist, Aussagen treffen zu können
zur Leistungsfähigkeit des Schiffstyps, navis lusoria,
und zur Leistungsfähigkeit
dieses Grenzverteidigunssystems am Rhein und an der Donau.
Multa milia clavorum singulas partes navis coniungunt.
Clavi antea pice affecti sunt.
Archaeologi alteram tabulam iuxta alteram tabulam ponunt.
Nam volunt aquam a nave prohibere.
Navis nostra duodeviginti metra longa et paene tria metra lata est.
Archaeologi formam navis sciunt,
quia reliquias antiquae navis invenerunt.
Archaeologi gaudent.
Nam propter has reliquias
constructionem navium cognoscere possunt.
Archaeologi et historici et fabri
multas res ignotas de classe Romana explorant.
Iter per tempora incipit.
Hoc modo aut simili modo
Romani in fluminibus Germaniae navigabant.
Naves longae et naves onerariae erant in fluminibus rapidis.
Sed redeamus ad experimentum!
Nunc exploratores malum facere volunt.
Truncus ad locum portatur et secatur.
Malus novem metra longus est.
Romani vi et diligentia laborabant.
Denique etiam exploratores opus suum conficiunt.
Exploratores admirantur fabros Romanos.
Nam fabri plurimas naves aedificaverunt.
Navibus milites Romani limitem longum defendere poterant.
Remiges gaudent, cum venti boni adsunt.
Tum nautae possunt velum facere et celeriter navigare.
Res difficilis erat navigare in fluminibus Germanicis.
Multa pericula in fluminibus erant.
Gerrit Wagner est dux exploratorum.
Is quaerit loca, ubi Romani e navibus exierunt.
Naves Romanorum in terra non tutae erant.
Nonnumquam Germani impetus in naves fecerunt.
Ergo Romani portus firmatos aedificaverunt.
Ecce! Gerrit Wagner videt ruinas aedificiorum antiquorum.
Ruinae non procul a flumine Rheno hodierno absunt.
Etiam turres videt.
His turribus Romani custodiebant arma classis suae.
Post muros legionarii Romani posuerunt pedestres in terra.
Hoc aedificium "burgus" appellatur.
Burgus est aedificium magnum.
In burgo sunt arma et legionarii.
Muris et turribus burgus est tutus a Germanis hostibus.
Etiam magna castra ad Rhenum sita erant:
Argentoratum et Mogontiacum et Colonia Claudia Ara Agrippinensium.
Naves portabant cibum et arma et alias res ad castra.
Exercitus Romanus erat bonus et fortis.
Plerumque Romani vicerunt.
Virtus et fortitudo Romanorum pacem effecit.
Pax ista vocatur "Pax Romana".
Pax Romana erat in toto imperio.
Romani dixerunt: "Si vis pacem, para bellum!"
Castra militum in toto imperio similia erant.
Ibi circa sex milia militum vivebant.
Romani providere his militibus debebant.
Nummi sub malo ponuntur.
Homines hoc faciebant,
quia bonum eventum et ventos secundos sperabant.
Hic est mos antiquus Romanorum.
Hic mos exploratoribus placet.
Itaque etiam exploratores hoc faciunt et nummos sub malo ponunt.
Nam dies magnus experimenti est:
Tabulae postremae ad navem apportantur.
Hoc modo postremus locus apertus clauditur.
Suntne cunctae res aptae et bonae?
Sunt! Fabri opus bene fecerunt.
Clavi postremi in tabulis figuntur.
Lana spatia densat.
Gerrit Wagner et eius exploratores
incipiunt cognoscere artem technicam Romanorum.
Man kriegt ein Gefühl und Respekt vor den Fähigkeiten der Römer.
Denn wir arbeiten mit Präzisionswerkzeugen.
Die Römer haben das mit groben Werkzeugen geschafft.
Da entwickelt sich ein hoher Respekt davor,
wie die das gemacht haben: Mit einfacheren Mitteln als wir.
Flumina Rhenus et Danuvius erant etiam magnae viae mercandi.
Multae viae iam tum erant in terra continenti.
Viae terrestres et flumina necessaria erant in Imperio Romano.
Nam viae et flumina coniungebant omnes provincias cum Roma urbe.
Talibus viis Romani homines et merces et nuntios transportare poterant.
Lapides militarii hominibus monstrabant vias.
Viae aperiebant Imperium Romanum – etiam in Germania.
Curribus commodis magistratus pervenerunt in provincias Germaniae.
Magistratus instituerunt administrationem communem.
Illa administratio hodie vocatur "Bürokratie".
In hac tabula geographica videmus
omnes vias et magna oppida Imperii Romani.
Viae perfectae erant, et Romani cava non cognoscebant.
Ita Romani vias fecerunt:
Infra sunt lapides magni.
Super lapidibus magnis pronuntur lapides minores et saxa quadrata.
Per multos annos illae viae durabant.
Ad opus! Dies magnus prope adest!
Der spannendste Moment ist natürlich die Wässerung des Schiffes.
Wie gut ist das Schiff gebaut? Wie viel Wasser kommt rein?
Hic portus nomine "Wörth" est.
Exploratores navem lusoriam in aquam deducunt.
Navis nostra duodeviginti metra longa est.
Navis etiam gravior est quam duo elephanti.
Num natabit navis?
Stopp! So, Männer. Das Schiff ist im Wasser.
Aqua in navem influit.
Sed fortissimi exploratores tamen audent nave vehi.
Optant, ut omnia bene eveniant.
Plus aquae influit!
Sed Schäfer et Wagner aquam non timent. Wagner explicat:
Das Schiff wässert ein paar Tage. Das Holz quillt auf.
Die Verbindungen und das Schiff werden dicht.
Dann bereiten wir es vor für die Versuchsfahrt.
Post paucos dies navis parata est.
Quattuor et viginti studentes et unus gubernator experiuntur navem.
Studentes machinis modernis observant
celeritatem navis et motus navis in aqua.
Num ludus est nave lusoria navigare?
Das Boot ist doch wendiger, als wir dachten.
Man kann nach einem Tag gut damit umgehen.
Nach zwei, drei Tagen wird es richtig gut,
wenn die Besatzung mehrere Stunden am Tag trainiert.
V.a. auch die Segel-Eigenschaften erweisen sich als erstaunlich gut.
Man kann von einem vollwertigen zweiten Antrieb sprechen.
Studentes contenti non sunt.
Parum venti adest.
Nunc manus dolent, quia studentes remigare debent.
Prope flumina et castra consederunt fabri et mercatores.
Postea ibi oppida facta sunt.
Praetera milites pecuniam fecerunt,
quia custodiebant naves mercatorum in fluminibus.
Flüsse waren die Autobahnen der Antike.
Zumindest für den Schwerlasttransport.
Für Getreide, Wein, Öl, Baumaterial.
Sie konnten natürlich gefährdet werden.
Dort, wo große Warenströme laufen, können sich Konflikte entwickeln.
Romani semper vigilabant et attenti erant.
Nam Romani impetus Germanorum metuebant.
Saepe Germani praedam capiebant; tum Romani eos persequebantur.
Romani plerumque navibus vicerunt - nec mirum est!
Quondam Romani Germanos persecuti sunt:
Tum thesaurus cecidit in flumen Rhenum.
Thesaurus nunc inventus est:
Sic exploratores hodie vitam Romanam cognoscere possunt.
Untertitelung: BR 2012 im Auftrag des SWR